Skip to main content

Het risico dat niemand bezit

16 november 2026

In veel organisaties is risicomanagement professioneel ingericht. Er zijn risicoregisters, dashboards en commissies. De tweede lijn faciliteert, analyseert en jaagt acties na. Toch kan juist die professionalisering een nieuw risico creëren: de eerste lijn raakt het eigenaarschap kwijt.

Mijn stelling: een goed functionerende risicofunctie kan onvolwassen risicomanagement in stand houden. Dat is geen pleidooi voor een terughoudende tweede lijn. Het is een waarschuwing voor ondersteuning die ongemerkt verandert in vervanging.

WANNEER ONDERSTEUNING OVERNAME WORDT

Neem een illustratief risicocomité. Risk presenteert de toprisico’s, licht de scores toe en bespreekt achterstallige acties. De business beantwoordt vragen, maar maakt geen zichtbare afweging. Aan het einde zijn de slides besproken, terwijl onduidelijk blijft wie besluit over acceptatie, aanvullende beheersing of escalatie.

‘Onvoldoende eigenaarschap’ is daarbij eerder een symptoom dan de oorzaak. Het onderliggende mechanisme is een zichzelf versterkende beweging. Omdat management weinig tijd of risicokennis heeft, neemt de tweede lijn meer werk over. Daardoor analyseert het management minder zelf. Kennis en routine blijven vervolgens bij Risk, wat opnieuw aanleiding geeft om werk over te nemen.

Zo ontstaat een paradox: de risicofunctie kan operationeel succesvol lijken, terwijl de governance verzwakt. Rapportages zijn op tijd en registers zijn gevuld, maar risicoafwegingen raken los van keuzes over klanten, investeringen, capaciteit en prestaties.

FORMELE ROLLEN ZIJN NIET GENOEG

Het Three Lines Model van The Institute of Internal Auditors plaatst eerste- en tweedelijnsrollen beide binnen management, maar met verschillende bijdragen. De tweede lijn biedt expertise, monitoring en uitdaging. Zij kan de eerste lijn niet ontslaan van haar verantwoordelijkheid voor doelstellingen en risico’s.

Een RACI-schema zegt daarom maar beperkt iets. Op papier kan de business ‘accountable’ zijn, terwijl Risk in de praktijk de analyse maakt, maatregelen bedenkt en opvolging afdwingt. Werkelijk eigenaarschap blijkt uit gedrag: wie benoemt onzekerheid vóórdat Risk ernaar vraagt, wie weegt risico tegen resultaat en wie handelt wanneer een grens wordt geraakt?

WANNEER TIJDELIJKE OVERNAME WÉL LOGISCH IS

De hoofdstelling kent een belangrijke grens. In een jonge organisatie, tijdens een crisis of bij een nieuw gereguleerd onderwerp kan de eerste lijn nog onvoldoende kennis hebben. Dan is het verstandig dat de tweede lijn tijdelijk voordoet of samen optrekt. Directe overdracht kan juist schijnverantwoordelijkheid creëren: management is formeel eigenaar, maar mist de capaciteit om die rol waar te maken.

Het verschil zit in bedoeling en eindigheid. Tijdelijke ondersteuning vraagt om expliciete afspraken: wat neemt Risk over, welke kennis bouwt de business op, wanneer voert zij het werk zelfstandig uit en welke monitoring blijft daarna nodig? Zonder overdrachtspad wordt een noodoplossing gemakkelijk het permanente organisatiemodel.

KIJK NIET ALLEEN NAAR HET REGISTER

Voor Internal Audit ligt hier een relevante toets. Niet alleen: zijn risico’s geïdentificeerd en acties vastgelegd? Maar ook: waar vindt de feitelijke risicoafweging plaats? Volg besluiten, uitzonderingen en escalaties. Beoordeel niet of management de ‘juiste’ keuze maakte, maar of de eigenaar aantoonbaar alternatieven, impact en risicobereidheid heeft gewogen.

Voor Risk is het handelingsperspectief even concreet. Maak bij ieder belangrijk risico zichtbaar welk besluit van de eigenaar nodig is. Blijf niet eindeloos acties namens de business najagen wanneer het werkelijke probleem het uitblijven van een managementkeuze is. En spreek bij intensieve ondersteuning vooraf het overdrachtsmoment af.

De kwaliteit van risicomanagement blijkt uiteindelijk niet uit de hoeveelheid werk die Risk verricht. Zij blijkt uit de kwaliteit van de keuzes die de organisatie zélf maakt.

WIE BEZIT HET RISICO IN UW ORGANISATIE ECHT?

Wilt u onderzoeken of verantwoordelijkheden alleen formeel zijn belegd of ook zichtbaar worden genomen? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.

Deze blog is geschreven door Jeroen Brugman RO RC CIA CISA. Jeroen is Senior Manager (IT) Audit & Risk bij ARC People en ondersteunt organisaties bij vraagstukken op het gebied van IT-audit, internal audit en risicomanagement. 

Voor het opstellen van deze blog heeft Jeroen gebruikgemaakt van AI ter ondersteuning van analyse, structurering en redactie. De inhoud, conclusies en eindredactie zijn door een menselijke auteur beoordeeld, aangevuld en gevalideerd. 

 

Contact form

Phone: 085-2733025

E-mail: info@arcpeople.nl

Address:
Julianalaan 15
1213 AP Hilversum